اهمیت تربیت کودک

خداوند کائنات را در هفت طبقه خلق نمود و در آن مجموعه از نظام های سماوی، که در هر نظام سیاراتی را بناء نهاده است. زمین سیاره ای است که خداوند متعال انسان را در آن مقرر نموده، و به آن مقامی چون اشرف اکثر مخلوقات داده است. که این انسان زنده گی خود را در مراحل متعددی سپری کرده، که یکی از آن مراحل، مرحلهء کودکی است، و زمانیکه انسان درین مرحله قرار می گیرد؛ به او کودک می گویند.
کودک چه کسی است؟ به گفته یکی از دانشمند تربیت و روان شناسی بنام آرنولد گزل ((کودکی پنج ساله نسخهء شخص نوجوانی است که در آینده خواهد شد))
همگی این تجربه را داریم که افراد اکثر رفتار و عادات خویش را در دورهء کودکی کسب می کنند، و چگونگی ارتباط و سازگاری با محیط خویش را در این مرحله یاد می گیرند، پس میتوان گفت که چگونگی رفتار بزرگسالی کودک را در همان دورهء کودکی میتوان پیش بینی کرد.
هیچ فعلی به درستی انجام نخواهد گرفت، و هیچ کاری کامل به پایان نخواهد رسید؛ مگر آنکه مصدر و ریشهء آن به درستی بنا شده باشد. منظور از گزل درآن جمله این است زنده گی همهء انسانها از همان کودکی سرچشمه می گیرد، یعنی همان کودکی است که سازندهء شخصیت انسان است؛ و یا بعباره دیگر کودک در همان کودکی است که سرنخ های شخصیت خود را بدست می گیرد و آهسته آهسته هویت خویش را نهایتا در پایان نوجوانی به اکمال می رساند.
و نیز کودک درین دوره، هر آنچه که در مقابلش قرار گیرد با مکیدن، چوشیدن و جویدن می خواهد که آزمایش نماید چرا که ذهنش خالی از هر گونه شناخت، نسبت به آن شی بوده، و وی می خواهد آنرا درک نماید. گفته پیامبر اسلام صحت این موضوع را تأیید خواهد کرد که((کل مولود یولد علی فطره الاسلام))( هر نوزاد هم سو و هماهنگ با فطرت(و پاک) پیدا می شود) و یا گفته جان لاک پزشک و فیلسوف قدیم ((ذهن نوزاد همانند لوح سفیدی است)) بنابر این هر آنچه می بیند و می شنود در ذهنش نقش می بندد. کودک چون دریچهء بازیست که می بیند ومی شنود، و ذهنش چون دروبین عکاسی است که هر چه می بیند و می شنود در آن منعکس شده و ثبت میگردد.
یکی از مهم ترین ویژه گی های کودک تقلید است و توسط تقلید هر آنچه در خانواده و فامیلش صورت گیرد آنها را انعکاس خواهد داد چراکه زمانی، کودک می خواهد صحبت نماید، ابتدا کلماتی را از والدین و همسالان خویش آموخته و آنها را تکرار می نماید، این مسئله اهمیت خاصی در تربیت کودک دارد. چرا که اولین محیط آموزشی برای کودک در خانواده وی تشکیل می گردد.که چگونگی ارتباط، برخورد، ویا رفتار اعضای خانواده با کودک می تواند بر او تأثیر گذار باشد. به همین منظور توصیه های زیادی در این مورد صورت گرفته از جمله پیامبر معظم اسلام(ص) در چند نکته چگونگی رفتار و ارتباط با کودکان را بیان کرده اند:
((اَحِبُّوا الصِّبْیانَ وَ ارْحَمُوهُمْ)) کودکان را دوست بدارید و به ایشان ترحم کنید. یعنی اینکه به کودکان خویش باید محبت و ترحم نمائید و ایشان را هیچگاه مورد خشم و غضب قرار ندهید،چراکه آثار آن در شخصیت وی ظاهر خواهد گشت.
((هنگامیکه به کودکان خود وعده دادید به آن وفا کنید زیرا آنها شما را روزی رسان خویش تصور میکنند)). بدین معنا که باید به شخصیت کودک احترام گذاشته شود. آنرا به حیث یک عضو و یک شخصیت در خانواده حساب نمود و به سخنانش گوش فرا داد.
((هر کس که نزد او کودکی است در برخورد با او باید کودکانه رفتار نماید)). یعنی طوری با او رفتار کنید که او شما را بتواند درک نماید و احساس دلتنگی نکند.
مولانای رومی در این مورد می فرماید که ((پس زبان کودکی باید گشاد)).
در گذشته چون مقام کودک در جامعه برای افراد جوامع مشخص نبود، و کودک را فردی کوچک شده یک بزرگسال می دانستند و به مقام شهروندی وی نا آگاه بودند، بناً در نزد ایشان کودک از ارزش و اهمیتی برخوردار نبود؛ بدین منظور او را تابع بزرگش می دانستند، اما با نزول پیامبر اسلام و دیگر داشمندان به ارزش و اهمیت کودک و تربیت آن پی بردند و او امروزه به عنوان فردی می دانند که در آینده خدمتگار، مسئول و شهروند جامعه شان خواهد بود.
در نهایت باید دانست که کودک مهم ترین و با ارزش ترین فرد جامعه بوده که ستون های آنرا تشکیل می دهد. تربیت کودک نزد والدین همانند زیر بنای ساختمان، نزد معمار است که اگر اساسی بنا شود آن تعمیر استقامت و پایداریش بی پایان خواهد بود، کودک هم چنین است که اگر تربیت سالمی داشته باشد و آداب آموخته شود، در آینده فردی سالم و محسن تقدیم جامعه خواهد شد. آخر سخن را باسخنی از گوته به پایان می رسانیم که می گوید: ((حسرت های فرو خورده دوره کودکی است که به عقده های خطرناک جوانی مبدل می شود و باعث فساد می گردد)).

نویسنده: محمد فرید فائز محصل رشته روانشناسی