«حقی به تعویق افتاده»: کودکان غزه سال تحصیلی را بدون مدرسه آغاز میکنند.
کودکان غزه در شرایط استثنایی، سال تحصیلی جدید را آغاز میکنند . جنگ، ویرانی گستردهای در مکاتب و زیرساختهای آموزشی به جا گذاشته و منجر به آوارگی صدها هزار نفر و کاهش منابع آموزشی شده است، در حالی که نیازهای روانی و اجتماعی دانشآموزان و معلمان رو به افزایش است.
قرار است با شروع سال تحصیلی، مکاتب پر از صدای کودکان شود و صنف های درس درهای خود را به روی دانشآموزان با کتابها، کیفها و رویاهای کوچکشان بگشایند، اما صحنه در نوار غزه متفاوت است؛ هزاران کودک سال تحصیلی جدید را بدون مدرسه ومکتب، بدون میز و نیمکت و بدون فضای آموزشی پایدار آغاز میکنند.
از زمان شروع جنگ در اکتبر ۲۰۲۳، بخش آموزش به شدت تحت تأثیر قرار گرفته است، به طوری که اکثر قریب به اتفاق مکاتب آسیب دیده یا تخریب شدهاند و صدها هزار کودک برای سالهای متوالی از آموزش حضوری منظم محروم شدهاند. طبق دادههای اخیر منتشر شده توسط وزارت آموزش و پرورش در غزه، بیش از ۶۳۷۰۰۰ کودک در این بخش هنوز از دسترسی منظم به آموزش محروم هستند.
مدارس و مکاتب غزه به ویرانه تبدیل شدند
به مدت سه سال، اکثر کودکان غزه خارج از سیستم آموزشی عادی زندگی میکردند، در حالی که اکثریت قریب به اتفاق کودکان در سن مکتب با دسترسی بسیار محدودی به آموزش حضوری مواجه بودند.
سازمانهای بشردوستانه هشدار میدهند که اختلال مداوم در آموزش، نه تنها از نظر تحصیلی، بلکه بر سلامت روان، رشد اجتماعی و توانایی آنها برای ساختن آیندهشان نیز تأثیرات گستردهای بر کودکان دارد.
رفتن به مکتب دیگر برای کودکان غزه یک رفت و آمد روزانه نیست؛ بسیاری از ساختمانهای آموزشی که قبلاً پذیرای آنها بودند، دیگر قابل استفاده نیستند، در حالی که سایر مدارس به پناهگاههایی برای آوارگان تبدیل شدهاند.
دادههای یونیسف نشان میدهد که بیش از ۹۰ درصد مدارس و مکاتب غزه آسیب دیده یا تخریب شدهاند و سیستم آموزشی پس از سالها وقفه در آموزش حضوری، در معرض خطر فروپاشی است.
کودکان نه تنها ساختمانهای مکتب خود، بلکه بخشی از زندگی عادی خود را نیز از دست میدهند؛ صنف درس فقط دیوارها و چوکی ها نیست، بلکه فضایی برای یادگیری، بازی، ایجاد دوستی و شکل دادن به آینده است.
برنامههای آموزشی اضطراری در تلاشند تا فضاهای آموزشی موقت، از جمله چادر، ایجاد کنند، با هدف ارائه حداقل سطح آموزش و کمک به کودکان برای بازیابی برخی از امور روزمره خود.
اما آموزش در چادر جایگزین مکتب نیست؛ کودکان غزه به محیطی امن و پایدار، آب و امکانات بهداشتی، کتاب و لوازم التحریر، معلم، چوکی و صنف درس نیاز دارند که بتوانند بدون ترس از دست دادن جای خود در روز بعد، در آن درس بخوانند.
کودکان غزه مکتب میخواهند، نه چادر.
برای کودکان، خواستهها ساده به نظر میرسند؛ مکتب ای با سقف و دیوار، میز و کتاب، معلم و دوستان و زمین بازی.
کودکان غزه آرزوی خود را برای بازگشت به مدارس واقعی که برایشان امنیت و ثبات فراهم میکند و بخشی از دوران کودکیشان را که توسط جنگ تغییر کرده است، به آنها بازمیگرداند، ابراز میکنند.
پس از تخریب مدارس و دانشگاهها، آموزش در چادرها به عنوان یکی از تلاشها برای نجات آنچه که میتوانست نجات یابد، پدیدار شد، در حالی که معلمان و سازمانهای بشردوستانه تلاش میکردند کودکان را حتی اگر فقط در شرایط موقت به مدرسه بازگردانند.
شهادتها و گزارشهای میدانی تهیهشده توسط «المجتمع» نشان میدهد که به دلیل از دست دادن مدرسه، کتاب، لباس فرم مدرسه و محیط آموزشی پایدار، احساس خشم و ناامیدی فزایندهای در میان کودکان و دانشآموزان وجود دارد.
سال تحصیلی در غزه با زنگ مدرسه آغاز نمیشود، بلکه با پرسشی دردناک درباره آینده یک نسل کامل آغاز میشود. هر روزی که بدون آموزش میگذرد، شکاف بین کودکان و آنچه برای ادامه زندگی خود نیاز دارند، بیشتر میشود و هر سال تحصیلی که از دست میرود، ممکن است زخمهایی بر جای بگذارد که جبران آن بعداً دشوار باشد.
با ادامه استفاده از چادرها و مراکز آموزشی موقت، ناامیدی در حال افزایش است و برخی از دانشآموزان را مجبور به تحصیل در شرایطی بدون صندلی، کتاب و لوازم اولیه میکند، در حالی که برخی از کودکان به دلیل کمبود مبلمان مجبور به نشستن روی زمین هستند.
در یکی از مدارس نیمه تخریبشدهی آژانس امداد و کار سازمان ملل متحد (UNRWA) در غرب شهر غزه، چادرهایی برای پذیرش دانشآموزان و شروع کلاسهای حضوری برپا شده است، اما کودکان داخل چادرها به دلیل ازدحام جمعیت و گرمای شدید، تمرکز کافی ندارند.
آموزش در غزه: نبردی علیه فقدان تمرکز
معلم مها حسن درباره دشواری انتقال اطلاعات به دانشآموزان صحبت میکند، که ناشی از حواسپرتی فکری و ذهنی آنها به دلیل وخامت محیط آموزشی و مواجهه مداوم آنها با صحنههای کشتار و آوارگی است، علاوه بر دشواری دنبال کردن درسها با توجه به کمبود برق در محل زندگی و نبود اساسیترین مایحتاج زندگی.
او در مصاحبهاش با المجتمع اشاره میکند که دشواری از سرگیری آموزش رو به افزایش است، زیرا بحران دیگر محدود به بازگشایی مدارس نیست، بلکه به بازسازی کل سیستم آموزشی که قادر به پذیرش صدها هزار دانشآموز باشد، در محیطی که هنوز فاقد تعداد کافی ساختمانهای امن و مجهز است، مرتبط شده است.
او اشاره میکند که کلاسهای درس جایگزین علاوه بر صندلی، میز، تخته سیاه، وسایل کمک آموزشی، دفترچه یادداشت، خودکار، لوازم التحریر و همچنین کامپیوتر، تجهیزات آموزش الکترونیکی، لوازم آزمایشگاهی و فعالیتهای مدرسه، از کمبود مبلمان، لوازم التحریر و کتابهای درسی رنج میبرند.
او اضافه میکند که تلاشهای معلمان و سازمانهای بشردوستانه برای بازگرداندن کودکان غزه به عرصه آموزش، علیرغم همه این موانع، پیام روشنی دارد مبنی بر اینکه آموزش یک کالای لوکس نیست که بتوان آن را به تعویق انداخت، بلکه یک حق اساسی برای کودکان و دریچهای است که آنها به سوی آینده به آن چنگ میزنند.
اختلال در روند آموزشی در غزه
وفا حجازی، سرپرست آموزش در غرب نوار غزه، میگوید که بخش آموزش با فاجعهای بیسابقه روبرو است که نتیجهی چیزی است که او آن را اشغال عمدی اسرائیل توصیف میکند که از آغاز جنگ تاکنون خسارات گستردهای به روند آموزشی وارد کرده، نسلها را از آموزش محروم کرده و هرج و مرج و جهل را در این بخش گسترش داده است.
او در مصاحبهاش با المجتمع توضیح داد که موانع زیادی وجود داشته که منجر به تعویق شروع سال تحصیلی از مرداد به شهریور شده است، که مهمترین آنها کمبود کلاسهای درس و تکیه بر چادرها است که برای اسکان تعداد زیادی از دانشآموزان کافی نیست، و همچنین عدم آمادگی محیط چادر برای شروع روند آموزشی در صورت نیاز.
او خاطرنشان میکند که اشغالگران عمداً مانع روند آموزشی میشوند، به گفته او، با تخریب مدارس، کشتن معلمان، جلوگیری از ورود مقادیر کافی کتاب و لوازم التحریر و امتناع از عقبنشینی از مناطق وسیعی از غزه، که مانع تخلیه آوارگان از برخی مدارسی میشود که آسیب جزئی دیدهاند و هنوز به آنها پناه داده میشود.
در حالی که معلمان و سازمانهای بشردوستانه در تلاشند تا آموزش را به کودکان غزه بازگردانند، بزرگترین چالش همچنان فراهم کردن مدارس امن و یک محیط آموزشی پایدار است که به یک نسل کامل اجازه میدهد پس از سالها جنگ، آوارگی و ویرانی، حق خود برای یادگیری را بازیابند.
نویسنده: امانی محمود
واحدترجمه: فروغ اندیشه
