شیخ حلمی المحتسب: یادگار اورشلیم و نگهبان اماکن مقدس آن

شیخ حلمی المحتسب، اعتبار دستگاه قضایی را با استحکام موضع خود در هم آمیخت. او یکی از برجسته‌ترین چهره‌های فلسطینی بود که نامش با دفاع از بیت‌المقدس و مسجدالاقصی در حساس‌ترین مراحل تاریخ این شهر گره خورده است. او در مسیری که دهه‌ها به طول انجامید، کار قضایی را با مبارزه ملی ترکیب کرد و به نمادی از پایداری در برابر پروژه‌های اشغالگران و تلاش‌های آنها برای یهودی‌سازی اماکن مقدس تبدیل شد. خاستگاه‌ها و شکل‌گیری علمی شیخ حلمی محتسب در سال ۱۹۰۶ میلادی در شهر الخلیل متولد شد و تحصیلات دینی خود را در الازهر شریف گذراند، جایی که با دانش دینی فارغ‌التحصیل شد و اساس حرفه علمی و قضایی او را تشکیل داد. از جوانی درگیر مقاومت در برابر قیمومیت بریتانیا شد و دستگیری‌ها مانع ادامه راه او نشد، چرا که به دلیل مواضع ملی‌گرایانه و پایبندی به حقوق ملتش، ۴ سال را در زندان‌های قیمومیت گذراند. یک حرفه قضایی و ملی پس از نکبت ۱۹۴۸، شیخ حلمی المحتسب مجبور به ترک فلسطین شد و بین تعدادی از شهرهای فلسطین، عمان، پایتخت اردن، و شهر دمشق در رفت و آمد بود، جایی که او مناصب قضایی برجسته‌ای را بر عهده داشت، پیش از آنکه بعداً به اورشلیم بازگردد و سمت قاضی اورشلیم را بر عهده بگیرد و به دفاع از هویت عربی و اسلامی آن ادامه دهد. مقابله با اشغال پس از شکست ۱۹۶۷ شکست سال ۱۹۶۷، لحظه‌ای سرنوشت‌ساز در زندگی شیخ حلمی المحتسب بود، زیرا او یکی از اولین چهره‌هایی بود که با اقدامات اشغالگران در قدس مقابله کرد و از تحویل کلیدهای مسجد الاقصی به مقامات «اسرائیلی» خودداری کرد، موضعی که به یکی از برجسته‌ترین نمادهای پایداری فلسطینیان تبدیل شد. او همچنین در تأسیس مرجعیت عالی اسلامی به عنوان مرجعی دینی و ملی که مسئول دفاع از اماکن مقدس اسلامی و مقابله با تلاش‌ها برای اعمال کنترل «اسرائیل» بر این شهر مقدس است، نقش داشت. دفاع از مسجدالاقصی نقش شیخ محتسب تنها به مناصب سیاسی و قضایی محدود نمی‌شد، بلکه او برای دفاع از مسجدالاقصی به میدان رفت و در خاموش کردن آتشی که مسجد را فرا گرفته بود، مشارکت داشت و همچنین با حفاری‌های «اسرائیلی» که با هدف یهودی‌سازی اطراف آن انجام می‌شد، مقابله کرد. او ده‌ها پیام و بیانیه صادر کرد که رویه‌های اشغالگران را افشا می‌کرد و فشار مستمری را در مواجهه با سیاست‌های آنها که با هدف تغییر واقعیت تاریخی و قانونی اورشلیم انجام می‌شد، اعمال می‌کرد. میراث خالد شیخ محتسب تا زمان مرگش در سال ۱۹۸۲ میلادی، پیش از آنکه در زادگاهش، الخلیل، به خاک سپرده شود، در اورشلیم مستقر ماند و میراثی ملی و مذهبی از خود به جا گذاشت که هنوز در حافظه فلسطینیان باقی است. شیخ محتسب الگویی از یک عالم است که علم و عمل، قضاوت و مقاومت مدنی را با هم ترکیب کرد و زندگی خود را وقف دفاع از بیت المقدس و مسجد الاقصی کرد، به طوری که نام او همچنان یکی از برجسته ترین نمادهای پایداری فلسطینیان در برابر اشغالگری است. نویسنده:سیف بکیر واحدترجمه: فروغ اندیشه