سه دعاى برتر در دهه اول ذى الحجه
خداوند متعال میفرماید: (وَیَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیَّامٍ مَعْلُومَاتٍ) «و نام خدا را در روزهای معینی یاد کنید» (الحج: ۲۸) . ابن عباس گفته است: روزهای معینی، ده روز اول ذی الحجه هستند. (تفسیر ابن کثیر، ۵/۴۱۵). خداوند متعال بندگان خود را در این ده روز به ذکر فراوان و مداومت در آن ترغیب کرده است. سنت، مهمترین دعاهای این روزها را به شرح زیر بیان میکند:
۱- تسبیح و ستایش خداوند، و توحید و بزرگی او:
در مسند احمد، با سندی که آلبانی آن را صحیح دانسته، از ابن عمر از پیامبر صلی الله علیه و آله روایت شده است که فرمود: «ما من أیام أعظم عند الله ولا أحب إلیه العمل فیهن من هذه الأیام العشر، فأکثروا فیهن من التهلیل والتکبیر والتحمید» «هیچ روزی نزد خداوند بزرگتر و هیچ عملی نزد او محبوبتر از این ده روز نیست، پس در آنها تسبیح و تکبیر و ستایش خداوند را زیاد کنید.» و در روایتی از طبرانی صلی الله علیه و آله آمده است که فرمود: «هیچ روزی نزد خداوند متعال بهتر و هیچ عملی نزد او محبوبتر از این ده روز نیست، پس در آنها تسبیح و تکبیر و توحید و تکبیر خداوند را زیاد کنید.»
طبرانی با سندی روایت کرده که آلبانی آن را از ابوهریره از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت کرده است که فرمود: عَنْ أَبِی هُرَیْرَهَ، عَنِ النَّبِیِّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا أَهَلَّ مُهِلٌّ قَطُّ إِلَّا بُشِّرَ، وَلَا کَبَّرَ مُکَبِّرٌ قَطُّ إِلَّا بُشِّرَ» قِیلَ: یَا رَسُولَ اللَّهِ، بِالْجَنَّهِ؟ قَالَ: «نَعَمْ».«هیچ کس تلبیه نگفته مگر اینکه به او بشارت داده شده و هیچ کس تکبیر نگفته مگر اینکه به او بشارت داده شده است.» گفته شد: ای رسول خدا، بهشت؟ فرمود: «بله.»
تسبیح خدا یعنی اینکه مسلمان بگوید: سبحان الله. ستایش خدا یعنی اینکه بگوید: الحمدلله. اعلام یگانگی خدا یعنی اینکه بگوید: لا اله الا الله. بزرگ شمردن خدا یعنی اینکه بگوید: الله اکبر. این کلمات محبوبترین کلمات نزد خداوند متعال هستند. در صحیح مسلم از سمره بن جندب روایت شده که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «محبوبترین کلمات نزد خداوند چهار کلمه است: سبحان الله، الحمدلله، لا اله الا الله، و الله اکبر. فرقی نمیکند با کدام یک از آنها شروع کنید.»
۲- هیچ معبودی جز الله نیست، یگانه و بیشریک است، فرمانروایی و ستایش از آنِ اوست، و او بر هر چیزی تواناست.
در سنن ترمذی، با سندی که آلبانی آن را حسن دانسته، از عمرو بن شعیب، از پدرش، از پدربزرگش، روایت شده است که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «خَیْرُ الدُّعَاءِ دُعَاءُ یَوْمِ عَرَفَهَ، وَخَیْرُ مَا قُلْتُ أَنَا وَالنَّبِیُّونَ مِنْ قَبْلِی: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ، لَهُ المُلْکُ وَلَهُ الحَمْدُ وَهُوَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ».«بهترین دعا، دعای روز عرفه است و بهترین چیزی که من و پیامبران پیش از من گفتهایم این است: «هیچ معبودی جز خدای یگانه نیست، شریکی ندارد، پادشاهی از آن اوست و ستایش از آن اوست، و او بر هر چیزی تواناست».
این ذکر در روز عرفه مستحب است، اما میتوان آن را در هر زمانی گفت، همانطور که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بر آن تأکید داشتند. در صحیحین از عبدالله بن عمر روایت شده که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم وقتی از لشکرکشی یا غزوه یا حج یا عمره برمیگشت، وقتی به گردنه یا تپهای میرسید، سه بار تکبیر میگفت، سپس میگفت: «لا اله الا الله وحده لا شریک له، له الملک و له الحمد، و هو علی کل شیء قدیر».
اما در فضیلت این ذکر، در صحیح مسلم از ابوهریره رضی الله عنه روایت شده است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «هر کس در روز صد بار بگوید: «لا اله الا الله، وحده لا شریک، له له الملک و له الحمد، و هو علی کل شیء قدیر»، برای او ده برده آزاد میشود و صد حسنه برایش ثبت میشود و صد گناه از او پاک میشود.» این عمل بدی بود و آن روز تا شام او را از شیطان محافظت میکرد و هیچ کس چیزی بهتر از آنچه او آورده بود، نیاورد، مگر کسی که بیشتر از آن انجام دهد.
در صحیح مسلم از عمرو بن میمون روایت شده که فرمود: «هر که ده بار بگوید: «لا إله إلا الله وحده لا شریک، له الملک و له الحمد و هو علی کل شیء قدیر»، مانند آن است که چهار بنده از فرزندان اسماعیل را آزاد کرده باشد.»
۳- تکبیرات عید:
برخی گمان میکنند که گفتن تکبیرات عید مختص به ایام عید است، اما حقیقت این است که در دهه اول ذی الحجه مستحب است. در صحیح بخاری از ابن عباس روایت شده که گفت:«کان ابن عمر وأبو هریره رضی الله عنهما یخرجان إلى السُّوقِ فی أَیام العشْر یُکَبِّرَانِ، وَیُکَبِّرُ الناس بِتَکْبِیرِهِمَا، وکَبَّر محمد بن علی خَلْفَ النَّافِلَهِ».«ابن عمر و ابوهریره رضی الله عنهما در دهه اول ذی الحجه به بازار میرفتند و تکبیر میگفتند و مردم نیز با قرائت آنها تکبیر میگفتند و محمد بن علی بعد از نماز نفل تکبیر میگفت».
در صحیح بخاری از محمد بن ابی بکر ثقفی روایت شده که گفت: از انس پرسیدم: «با پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم چگونه بودی؟» فرمود: «کَانَ یُلَبِّی الْمُلَبِّی لَا یُنْکَرُ عَلَیْهِ، وَیُکَبِّرُ الْمُکَبِّرُ فَلَا یُنْکَرُ عَلَیْهِ».«کسی که تلبیه میگفت، بدون سرزنش این کار را میکرد و کسی که تکبیر میگفت، بدون سرزنش این کار را میکرد».
در صحیح مسلم از عبدالله بن عبدالله بن عمر از پدرش روایت شده که گفت: «ما صبح روز عرفه با رسول خدا صلی الله علیه و آله بودیم و بعضی از ما تکبیر (الله اکبر) میگفتند و بعضی دیگر لا اله الا الله میگفتند، اما ما تکبیر میگفتیم.»
اما صیغههای تکبیر متنوع هستند. از جمله آنها میتوان به آنچه در مصنف ابن ابی شیبه از منصور از ابراهیم آمده است، اشاره کرد که گفت: «آنها در روز عرفه تکبیر میگفتند و یکی از آنها پس از نماز رو به قبله میبود: الله اکبر، الله اکبر، لا اله الا الله، الله اکبر، الله اکبر، و لله الحمد».
در کتاب «السنن الکبری» نوشته بیهقی، به سند صحیح از حافظ ابن حجر، از ابو عثمان النهدی، آمده است: «سلمان، رضی الله عنه، تکبیر را به ما یاد میداد و میگفت: تکبیر بگویید: الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر کبیرا».
در مصنف ابن ابی شیبه، با سند صحیح از ابن عباس، روایت شده است که او میگفت: «الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر و سبحان الله، الله اکبر و لله الحمد».
