تفکر و زمان!
نه هر ایدهای که در جامعه رایج است، ایدهای درست است و نه هر عقیدهای که رواج دارد، عقیدهای درست. ایدهای که شایسته بررسی است، ایدهای است که مورد تفکر انتقادی دقیق قرار گیرد و درستی آن تأیید شود، اگرچه بسیاری از ایدههای رایج بدون بررسی و موشکافی، پذیرش عمومی اجتماعی پیدا میکنند.
انسان ذاتاً انرژی ذهنی خود را صرف بررسی یک ایده نمیکند، مگر اینکه آن ایده به هدفی مرتبط باشد که برای او سودی داشته باشد یا ضرری را از او دفع کند. هر چه ارزش یا فایده – چه اقتصادی، چه شناختی یا حیاتی – بیشتر باشد، ذهن ابزارهای خود را برای تفکر در مورد آن بیشتر تیز میکند، در حالی که از بررسی عمیق موضوعاتی که فایده کمی دارند، غافل میشود.
تفکر انتقادی مستلزم تحلیل اجزای یک ایده و بررسی ارتباطات آن با محیط اطرافش است، زیرا هیچ ایدهای جدا از زمینه وجود ندارد و چرخ فکر جز با حضور قصد و نیت آگاهانه نمیچرخد. خودِ آگاه، محرک اصلی مکانیسمهای ذهن است و از این منظر، ایده حقیقی به عنوان ثمره گفتگوی درونی عمیقی که خود با خود در ساختار آگاهی انجام میدهد، پدیدار میشود.
این موضوع توسط ژان پیاژه تأیید شده است که میگوید: «تفکر یک گفتگوی درونی است و اگرچه گفتار وسیلهای برای برقراری ارتباط با دیگران است، اما وقتی به گفتگو با خود تبدیل میشود، ابزاری برای تفکر نیز هست.»
بر این اساس، وجود یک انگیزه تأثیرگذار – منفی یا مثبت – شرط اساسی تفکر است، زیرا ذهن بدون نیت شخصی که آن را هدایت کند، به طور خودکار کار نمیکند.
در این زمینه، فیلسوف جوزیا رویس خاطرنشان میکند: «بدون تحقق یک هدف، هیچ تفکر دقیقی وجود ندارد، هدفی که از طریق آن فرد قبل از درگیر شدن با آن، به دنبال آگاهی از جوهره ایده باشد.»
با این حال، این تفکر که با هدف و علاقه مرتبط است، یک شبه اتفاق نمیافتد. بلکه اساساً به عامل زمان بستگی دارد. اجزای ایده در هم تنیده هستند و برای جذب ویژگیهای آن و درک رابطهاش با واقعیت، به زمان نیاز دارند. نادیده گرفتن زمان به عنوان یک رکن اساسی در سازوکار تفکر، اشتباه است. اندازه و عمق تفکر توسط زمان لازم برای گشودن گرههای ایده و درک ارزش آن تعیین میشود.
تفکر دقیق فوراً حاصل نمیشود، بلکه به زمان نیاز دارد تا از ماهیت ایده آگاه شویم و ارزش واقعی یا ایدهآل آن را درک کنیم. زمان نه تنها به میزان تفکر در مورد ایده، بلکه به تعیین ارتباطات گسترده آن با محیط اطراف نیز مربوط میشود.
نویسنده:د.عصام شیخ الارض
واحدترجمه: فروغ اندیشه
