گرگ‌های بحران!
گروه‌هایی از مردم هستند که فقط می‌توان آنها را گرگ‌های بحران توصیف کرد! آنها بحران‌ها را فرصتی برای ترقی، سود بردن و ثروتمند شدن می‌بینند، حتی به قیمت ضرر دیگران! انگار گرگ‌های درنده‌ای هستند که به قربانی زخمی حمله می‌کنند، گوشتش را می‌درند و خونش را می‌مکند!
در میان اینان، گروهی از بازرگانان هستند که رحم و شفقتی در دل ندارند و از بحران‌های مردم برای سودجویی و ثروت‌اندوزی، با احتکار کالاها یا افزایش قیمت‌ها، سوءاستفاده می‌کنند، بی‌آنکه به فقرا و نیازمندان توجهی داشته باشند! آنها سرگرم خودشان هستند و عشق به مال، دل‌هایشان را کور کرده است!
حتی پست‌تر و رذل‌تر از اینها، کسانی هستند که با ترویج و پخش شایعات و شاید با شیوع بیماری‌ها و ویروس‌ها، بحران‌هایی را جعل می‌کنند و سپس از آنها برای فروش دارو، غذا یا تجهیزات حفاظتی سوءاستفاده می‌کنند. آنها دو بار گناه می‌کنند: یک بار با دروغ و تجاوز، و یک بار با خوردن مال مردم به ناحق و باطل. آنها سزاوار عذاب مضاعف هستند. وای بر آنها، پس وای بر آنها!
«اینان و کسانی که چنین می‌کنند، بدانند که آنچه خداوند متعال از مال و تجارت به ایشان عطا کرده، جز آزمایشی برای ایشان در زندگی دنیوی‌شان نیست و وعده‌گاه [فرجام نیک] با خداست! پروردگار ما، سبحانه و تعالی، فرمود: «إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَی الْأَرْضِ زِینَهً لِنَبْلُوَهُمْ أَیُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً» (کهف: ۷) « ما آنچه را که روی زمین است، زینت آن قرار دادیم تا ایشان را بیازماییم که کدام یک از ایشان نیکوتر عمل می‌کنند.»
خطر گرگ‌های بحران
وقتی تاجر به گرگ و مصرف‌کننده به قربانی تبدیل می‌شود، حالتی از خصومت و نفرت حاکم می‌شود که آرامش و انسجام جامعه را تهدید می‌کند. این وضعیت ممکن است برخی از افراد سست اراده را به واکنش‌های ناامیدانه یا رفتارهای خارج از محدوده شرع و قانون مانند دزدی و امثال آن سوق دهد و آن تاجران سهمی از گناهان این یاغیان را به دوش خواهند کشید.
کجایند این بازرگانان نسبت به رحمتی که باید ویژگی یک مسلمان نسبت به برادرانش باشد، چنانکه خداوند متعال در کتابش ذکر کرده است: «محمد رسول الله و الذین معه اشداء علی الکفار رحماء بینهم» (فتح: 29) . در واقع، قلب‌های خالی از این رحمت، به محرومیت از رحمت خداوند متعال تهدید شده‌اند، زیرا در حدیث آمده است: «کسی که رحم نکند، مورد رحم قرار نخواهد گرفت» ( 1 ) . و ثروت چه سودی برای کسی دارد که از رحمت خداوند متعال محروم است!
به جان تو سوگند، مال و ثروت به درد جوان نمی‌خورد، آن گاه که روزی جانش در گلویش گیر کند و سینه‌اش از شدت اضطراب تنگ شود. ( 2 )
( روزی که مال و فرزندان سودی نمی‌دهند، مگر کسی که با قلب سلیم به سوی خدا آید ) (شعراء ۸۸ )
بحران‌ها… یک آزمون و یک آزمایش
آیا این مردم نمی‌دانند که بخشی از حکمت خداوند متعال در بحران‌هایی که برای مردم پیش می‌آید، این است که اخلاق آنها را بیازماید، ماهیت واقعی آنها را آشکار کند و قلب‌هایشان را پاک کند؟ خداوند متعال می‌فرماید: «خداوند مؤمنان را به این حال که شما هستید، رها نمی‌کند تا اینکه پلید را از پاک جدا کند.» (آل عمران: ۱۷۹ )
ما از این ثروتمندان و صاحبان مشاغل می‌خواهیم که روی خود را به سوی کسانی که روح‌های بزرگی دارند و سرشار از رحمت هستند و پول را وسیله‌ای برای تقرب به پروردگار جهانیان، عز و جل، قرار داده‌اند، برگردانند.
۱- عثمان، سخاوتمند در سختی‌ها:
از ابن عباس رضی الله عنه روایت است که گفت: در زمان ابوبکر صدیق رضی الله عنه خشکسالی شد. مردم دور ابوبکر جمع شدند و گفتند: «آسمان نباریده، زمین گیاه رویانده و مردم به شدت رنج می‌برند.» ابوبکر گفت: «برگرد و صبر کن، زیرا شب را نخواهی دید قبل از اینکه خداوند متعال تو را تسکین دهد.» و طولی نکشید که… کمی بعد، خدمتکاران عثمان بن عفان رضی الله عنه از شام آمدند. صد شتر با گندم یا به گفته‌ی او: غذا نزد او آمدند. پس مردم در خانه‌ی عثمان جمع شدند و آن را کوبیدند. عثمان در میان جمعیتی از مردم به نزد آنها آمد و گفت: چه می‌خواهید؟ گفتند: زمانه سخت شده، آسمان نمی‌بارد، زمین گیاه نمی‌رویاند و مردم در سختی زیادی هستند. شنیده‌ایم که شما غذایی دارید، آن را به ما بفروشید تا به فقرای مسلمان غذا بدهید.
عثمان گفت: «با عشق و افتخار، وارد شوید و خرید کنید.» پس بازرگانان وارد شدند و غذا را در خانه عثمان، رضی الله عنه، دیدند. او گفت: «ای بازرگانان، آیا از خرید من از سوریه سودی به من می‌دهید؟» گفتند: ده، دوازده. عثمان گفت: آن را برای من افزایش داده‌اند. گفتند: ده، چهارده. عثمان گفت: آن را برای من افزایش داده‌اند. گفتند: ده، پانزده. عثمان گفت: آن را برای من افزایش داده‌اند. بازرگانان گفتند: ای ابو عمرو، در شهر جز ما هیچ بازرگانی نمانده است، پس چه کسی آن را برای شما افزایش داده است؟ او گفت: خداوند متعال برای هر درهم، ده برابر پاداش مرا افزایش داده است. آیا چیز بیشتری دارید؟ گفتند: نه، به خدا. او گفت: خدا را گواه می‌گیرم که این غذا را برای فقرای مسلمان صدقه قرار داده‌ام.
ابن عباس رضی الله عنه می‌گوید: «شب رسول خدا صلی الله علیه و آله را در خواب دیدم. سوار بر اسبی ابلق بود، ردایی از نور بر تن داشت، نعلینی از نور بر پا و عصایی از نور در دست. عجله داشت، گفتم: ای رسول خدا، اشتیاق من به شما و سخنانتان شدت گرفته است. به کجا می‌شتابید؟» فرمود: «ای ابن عباس، عثمان بن عفان صدقه‌ای داد و خداوند متعال آن را از او پذیرفت و به خاطر آن، او را به ازدواج عروس بهشتی درآورد و ما به عروسی او دعوت شده‌ایم ( 3 ) .»
چقدر ملت ما به آن رحم و شفقت عثمانی نیاز دارد که آنچه را که باقی می‌ماند بر آنچه که از بین می‌رود مقدم می‌دارد.
۲- «اشعری‌ها از من هستند و من از آنها هستم»:
اشعری‌ها ( 4 ) شگفت‌انگیزترین نمونه رفتار مؤمنان را در مواقع بحرانی، با نشان دادن شفقت و حمایت متقابل، به نمایش گذاشتند . بدین ترتیب، آنها تحسین پیامبر صلی الله علیه و آله را به دست آوردند و او به آنها گردنبند افتخاری بخشید که جهان نمی‌تواند با آن برابری کند. در حدیث ابوموسی اشعری، پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «هنگامی که اشعری‌ها در طول یک نبرد، آذوقه‌شان تمام می‌شد یا وقتی غذای خانواده‌شان در مدینه کمیاب می‌شد، آنچه داشتند را در یک پارچه جمع می‌کردند، سپس آن را به طور مساوی بین خود در یک ظرف تقسیم می‌کردند. آنها از من هستند و من از آنها هستم» ( 5 ) . «هنگامی که آذوقه‌شان تمام می‌شد» به معنای زمانی است که آذوقه‌شان تمام می‌شد و منشأ آن از شن و ماسه است، گویی به دلیل کمبود به شن و ماسه چسبیده بودند. و فرموده او: «آنها از من هستند و من از آنها هستم» به معنای این است که آنها به من متصل هستند. معنی این است: آنها در این عمل تسلیت، همان کاری را که من انجام دادم، انجام دادند ( 6 ) .
دو برابر شدن دستمزدها در زمان قحطی
قرآن کریم به فضیلت انفاق، به ویژه در مواقع بحرانی اشاره کرده است، همانطور که خداوند متعال می‌فرماید: «یا طعام دادن در روز گرسنگی شدید» (بلد: ۱۴) .
آیه شریفه، فضیلت احسان به گرسنگان را، به ویژه در زمان قحطی، یا در روزی که غذا کمیاب است ( 7 ) ، بیان می‌کند و نشان می‌دهد که مانع ( 8 ) جز با کمک به آزادی بردگان، یا با سیر کردن گرسنگان و کاستن از سختی‌هایشان، قابل رفع نیست. سیر کردن گرسنگان در همه حال فضیلت است، اما فضیلت آن در زمان قحطی افزایش می‌یابد.
الله متعال در قرآنکریم به این موضوع اشاره کرده است: «کسانی از شما که قبل از فتح انفاق کردند و جنگیدند، یکسان نیستند. آنان از نظر مقام برترند از کسانی که بعد از فتح انفاق کردند و جنگیدند. و خداوند به همه وعده نیکی داده است. و خداوند به آنچه انجام می‌دهید آگاه است. » ( حدید: 10)
نویسنده: د.مصطفی المالکی
واحدترجمه: فروغ اندیشه
