حیّ على الصلاه

  مایه آرامش مؤمنان، راه پرهیزگاران و بهشت فروتنان است. در آن، غم و اندوه‌هایی را که بر آنها سنگینی می‌کند، از خود دور می‌کنند و خداوند متعال به وسیله آن، گناهان و معصیت‌هایی را که بر آنها چیره شده است، از آنها دور می‌کند. به وسیله آن، ارواحی که در آستانه مرگ بودند و از هر سو در محاصره هوس‌ها قرار داشتند، زنده می‌شوند و به وسیله آن، بنده در هنگام نزدیک شدن به پروردگار و مولایش، تقویت و محافظت می‌شود.

این نماز، دژ محکمی در برابر دسیسه‌های شیاطین جن و انس است. نه در شب و نه در روز، و نه در سفر و نه در خانه، از آن غفلت نمی‌شود. بلکه مسلمانان در هر حال، در سلامتی و بیماری، در امنیت و ترس، در شادی و غم، آن را به جا می‌آورند. به وسیله آن، ظاهرشان پاک، باطنشان پاک و اعضایشان تربیت می‌شود. بدین ترتیب، از آن پاک، پاکیزه، تهذیب شده و صالح و نیکوکار می‌شوند.

این نماز است،

 تنها عبادتی که در آسمان هنگام عروج پیامبر به آسمان‌های اعلی بر ما واجب شد. این یک عبادت ویژه است که تا زمانی که مسلمان مکلف باشد، از او ساقط نمی‌شود. مهم نیست شرایط ما چقدر متفاوت باشد، ما باید نماز بخوانیم و نماز خود را تا ملاقات با خداوند متعال ادامه دهیم.

این عبادتی است که بنده را به پروردگارش متصل می‌کند، هر کجا که بنده باشد، هر زمان که بخواهد و هر طور که بتواند. خداوند متعال هر روز او را به سوی آن فرا می‌خواند، هنگامی که منادی در هر اذان آن را ندا می‌دهد و تکرار می‌کند: «بیا به سوی نماز، بیا به سوی نماز… بیا به سوی موفقیت، بیا به سوی موفقیت»، پس مؤمن دعا را اجابت می‌کند و برای رسیدن به موفقیت تلاش می‌کند.

اما کسی که سرگرم کارهای دیگری است، دعوت را اجابت نمی‌کند و تأخیر و تعلل می‌ورزد. خداوند متعال او را فرا می‌خواند تا پیش از آنکه فرصت از دست برود و مهلتش تمام شود، بیاید. اگر بنده پیش آید و توبه کند، خداوند متعال او را از درگاه خود باز نمی‌دارد، بلکه در همه حال او را می‌پذیرد. او مهربان‌ترین است، دعای هر که از او بخواهد و او را بخواند، اجابت می‌کند و سائلی را رد نمی‌کند. 

درهای توبه را برای همه می‌گشاید و ترس هر که به او پناه برد و از او در امان باشد را ایمن می‌سازد. در نماز، بنده به سوی پروردگار متعال خود روی می‌آورد و از او طلب بخشش، عفو و خشنودی می‌کند.

در نماز، ما حداقل پنج بار در شبانه‌روز، پیوند خود را با خدا تجدید می‌کنیم و به او سجده می‌کنیم و تقرب می‌جوییم و به ایستادن در برابر او مفتخر می‌شویم. این برای هر مسلمان مسئولی است و نه برای ثروتمند بدون فقیر، نه برای مرد بدون زن، نه برای عرب بدون عجم، نه برای یک جنس بدون جنس دیگر، بلکه برای همه مسلمانان است. معیار نزد خداوند متعال متفاوت است و بندگان در پیشگاه او برابرند و گرامی‌ترین آنها نزد او کسی است که از او پرهیزگارتر و از او ترسان‌تر و در پیوند و نزدیکی به او پایدارتر باشد. این نهایت افتخار و بالاترین افتخار از جانب خداوند برای بندگان مؤمنش است.

و چه بزرگ است نمازی که بنده را از گناهانش پاک می‌کند و کفاره‌ی گناهانش می‌شود! پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم این را به اصحابش گفت و فرمود: «آیا فکر می‌کنید اگر نهری بر درِ خانه‌ی یکی از شما باشد و او روزی پنج بار در آن غسل کند، آیا چرکی بر او باقی می‌ماند؟» گفتند: «هیچ چرکی بر او باقی نمی‌ماند.» فرمود: «این مانند نمازهای پنجگانه است که خداوند به وسیله‌ی آنها گناهان را پاک می‌کند» (روایت بخاری). همچنین فرمود: «وقتی بنده برای نماز می‌ایستد، تمام گناهانش آورده شده و بر سر و شانه‌هایش قرار می‌گیرد و هر بار که رکوع یا سجده می‌کند، از او می‌ریزد» (روایت طبرانی).

حال و دعای مسلمان
نماز تمام زندگی یک مسلمان را در بر می‌گیرد. اگر او خوشحال باشد، به شکرانه نعمت‌های خداوند دعا می‌کند. اگر عبادتش را به پایان برساند، به خاطر لطف خداوند بر خود و کمک او در تکمیل آن، مانند نماز عید، با شادی دعا می‌کند. از ابوسعید خدری، رضی الله عنه، روایت شده است که فرمود: «رسول خدا، صلی الله علیه و آله، روز عید فطر و عید قربان به مصلی می‌رفت و اولین کاری که انجام می‌داد، نماز بود» (روایت بخاری).

اگر مسلمانی از آسیبی که به او رسیده یا مصیبتی که به او رسیده، غمگین است، باید از خدا بخواهد که غمش را برطرف کند، به خصوص زمانی که با خضوع و خشوع به درگاه او دعا می‌کند و از حال خود تنها به او شکایت می‌کند، نه مانند برخی در شبکه‌های اجتماعی که با ابراز شکایت و گله از قضای الهی، آشکار کردن مصیبت و آشکار کردن آن برای عموم و ریختن اشک و ناله از طریق پیام‌ها و تصاویر عمل می‌کنند! به خدا قسم، این حال نمازگزاران فروتن نیست! بلکه باید از پیامبر صلی الله علیه و آله پیروی کنند که لذت و آرامش او در نماز بود و می‌گفت: «ای بلال، نماز را برپا دار و به وسیله آن به ما آرامش بده» (روایت ابوداود).

اگر مسلمانی مرتکب گناهی شود، باید توبه کند و به درگاه خداوند توبه کند و از او طلب بخشش نماید، زیرا او آمرزنده و مهربان است. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «هیچ بنده‌ای نیست که گناهی مرتکب شود، سپس وضو بگیرد و آن را نیکو انجام دهد، سپس برخیزد و دو رکعت نماز بخواند، سپس از خداوند برای آن گناه طلب بخشش کند، مگر اینکه بخشیده می‌شود.» (روایت ابوداود)

اگر در مورد هر یک از امور مختلف زندگی خود نگران است، باید دعا کند و از خداوند متعال راهنمایی بخواهد و از او بخواهد که بهترین راه را برای او انتخاب کند و آن را برایش آسان سازد، همانطور که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «هرگاه یکی از شما در مورد چیزی نگران بود، دو رکعت غیر از نماز واجب بخواند، سپس بگوید: خدایا، من به وسیله علم تو از تو راهنمایی می‌خواهم…» (روایت از بخاری).

و اگر شب برخیزد، نماز شب را می‌خواند که در آن با پروردگارش، متعال، خلوت می‌کند. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «بهترین نماز پس از نمازهای فرض، نماز نیمه شب است» (روایت مسلم). همچنین، در ماه رمضان آن را با جماعت مسلمانان در مسجد (نماز تراویح) می‌خواند.

مسلمان نیز تنها از پروردگارش یاری می‌جوید، زیرا او بر هر چیزی در این جهان قادر است و همه چیز در دست اوست. بنابراین اگر آسمان به فرمان پروردگارش آب را نگه دارد و باران از زمین قطع شود و خشکسالی و قحطی فراگیر شود، مسلمانان برای باران دعا می‌کنند و به دنبال باران و رحمت هستند و از پروردگارشان می‌خواهند که آب فراوان و مبارکی را بر آنها نازل کند. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم این را به ما آموخته است. از عبدالله بن زید، رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل شده است: «برای طلب باران به مصلی رفت، پس رو به قبله کرد، ردایش را پشت و رو کرد و دو رکعت نماز خواند» (روایت از نسائی).

اگر خورشیدگرفتگی یا ماه‌گرفتگی رخ دهد، مسلمانان به نماز می‌شتابند. پیامبر، که درود خدا بر او باد، فرمود: «خورشید و ماه دو نشانه از نشانه‌های خداوند هستند. آنها برای مرگ یا زندگی کسی نمی‌گیرند. پس هنگامی که آنها را دیدید، به درگاه خدا دعا کنید و نماز بخوانید تا آشکار شوند.» (روایت بخاری)

نماز، امنیت را برای ترسندگان و آرامش را برای مصیبت‌زدگان فراهم می‌کند. از حذیفه بن یمان، رضی الله عنه، روایت شده است که گفت: «هرگاه رسول خدا، صلی الله علیه و آله، از چیزی اندوهگین می‌شد، نماز می‌خواند» (روایت ابوداود).

تعادل ایمان
نماز توصیه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به امتش است. از علی بن ابی طالب (رضی الله عنه) روایت شده است که فرمود: «آخرین سخنان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) این بود: نماز، نماز!» (روایت ابوداود). نماز دومین رکن اسلام و فریضه بزرگی است که اسلام انسان بدون آن کامل نمی‌شود. خداوند متعال آن را برای مسلمان محافظ قرار داده و فرموده است: «إِنَّ الصَّلاهَ تَنْهی عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ» (عنکبوت: ۴۵) . آن را یاری برای پایداری قرار داده و فرموده است: «و از صبر و نماز یاری بجویید، و به راستی که این [کار] جز بر فروتنان دشوار است» (بقره: ۴۵) .

سعدی می‌گوید: «نماز که میزان ایمان است و از فحشا و منکر باز می‌دارد، در هر کاری یاری‌دهنده است.» ابن کثیر می‌گوید: «نماز یکی از بزرگترین کمک‌ها برای ثبات در کار است.»

پس آیا پس از آن، برخی آن را رها کرده و نماز نمی‌خوانند؟! آیا از آن غافل می‌شوند یا در انجام آن کوتاهی می‌کنند، در حالی که مؤذن هر روز آن را بر خلاف سایر عبادات، اذان و اعلان می‌کند؟!

بیا به نماز
رابطه مسلمانی که نماز بر او واجب است و نماز نباید از او جدا شود و جز با مرگ از او جدا نمی شود و آنگاه آخرین مواجهه او با نماز خواهد بود، اما این بار خودش نماز نمی خواند، بلکه نماز برای او اقامه می شود!

ای کسانی که نماز را ترک کرده‌اید، به آن بازگردید و پروردگارتان را بخوانید و به سوی او توبه کنید، زیرا او می‌فرماید: «و من آمرزنده‌ی کسی هستم که توبه کند و ایمان آورد و کار شایسته انجام دهد و سپس هدایت شود.» (طه: ۸۲ )

ای کسانی که نماز را به طور منظم نمی‌خوانید، پس در انجام آن مداومت کنید، زیرا خداوند متعال می‌فرماید: «بر نمازها، به ویژه نماز وسطی، محافظت کنید و برای خدا فروتنانه بایستید» (بقره: ۲۳۸) و پیامبر صلی الله علیه و آله می‌فرماید: «اولین چیزی که بنده در روز قیامت به خاطر آن مورد بازخواست قرار می‌گیرد، نمازش است» (روایت ترمذی).

و ای کسانی که آن را از وقتش به تأخیر می‌اندازید، آن را ضایع نکنید، زیرا پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «خداوند متعال فرمود: من پنج نماز را بر امت تو واجب کردم و با خود عهد بستم که هر کس آنها را در وقتش به جا آورد، او را به بهشت ببرم…» (روایت ابوداود).

ای کسانی که نمازتان را نادرست می‌خوانید، نمازتان را با این کار باطل نکنید. فقه نماز را بیاموزید تا آن را اصلاح کنید، زیرا علم قبل از عمل است. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «نماز بخوانید، همانطور که دیدید من نماز می‌خوانم» (روایت بخاری).

ای کسی که در نماز عجله می‌کنی، آهسته برو، زیرا تو در حضور خدای متعال هستی. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «دزدترین دزد کسی است که از نمازش می‌دزدد، در حالی که رکوع و سجود و خضوع آن را کامل نمی‌کند.» (روایت احمد)

اما تو که بر نمازهایت مواظبت می‌کنی، خداوند متعال را که تو را هدایت و یاری کرده است، شکر کن و از او بخواه که تو را ثابت قدم بدارد و از تو بپذیرد و به لطف خداوند شاد باش، زیرا او متعال فرموده است: « به راستی مؤمنان رستگار شدند، کسانی که در نمازهایشان فروتنی می‌کنند » (مؤمنون/ ۱ ) و پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «هیچ مسلمانی نیست که در نماز واجب حاضر شود و وضو، فروتنی و رکوع آن را نیکو انجام دهد، مگر اینکه آن نماز کفاره گناهان قبل از آن برای او می‌شود، مادامی که گناه کبیره‌ای مرتکب نشده باشد و این برای همیشه است» (روایت مسلم).

نویسنده: ایمان مغازی الشرقاوی

واحدترجمه:  فروغ اندیشه